MEDIA & ΤΕΧΝΗ

Ο "Άγριος Σπόρος" του κου Γιάννη Τσίρου διαθέτει μια ρεαλιστική στόφα αλλά και μια τάση να την ξεπεράσει. Πίσω από τη χαρακτηριστική τυπολογία, την αποτύπωση του νεοελληνικού λεκτικού και συμπεριφορικού κώδικα και τη δράση μετατοπισμένη στο ψυχολογικό πεδίο, μέσα σε συνθήκες, σχεδόν, έλλειψης βαρύτητας, όπου χώρος και χρόνος μοιάζουν περίπου αφηρημένες έννοιες ή αναγκαίες συνθήκες, το όλο εγχείρημα μετατίθεται εν τέλει στη σφαίρα του υπαρξιακού δράματος, πάνω στη σχέση ατόμου-κόσμου, στοιχείο που ακουμπά στο μπεκετικό Παράλογο.

Ο Hermann Broch, όπως και ο Stefan Zweig και ο Robert Μusil, ανήκει στους πλέον γνωστούς εξόριστους αυστριακούς συγγραφείς που προφήτεψαν την κάθοδο της ανθρωπότητας στην κόλαση του ολοκληρωτισμού. Ειδικότερα στους "Αθώους" η αφήγηση του Broch είναι υποβλητικά σκοτεινή, ο λόγος πυκνός και γεμάτος ένταση. Η περιγραφή του λεπτομερής και γλαφυρή, φτάνει στα εσώτατα επίπεδα της ψυχής αποσύροντας με τρόπο γοητευτικά τολμηρό το κάλυμμα από τις χαίνουσες πληγές της Αυστρίας, ήδη χρόνια πριν το Αnschluss. Στις περιγραφές του τα ζοφερά, υποφωτισμένα τοπία φαντάζουν ως φυσική συνέχεια της εσωτερικής κένωσης, των σχεδόν "αυτιστικών" κοινωνικών σχέσεων, της αφηρημένης "ηθικής τάξης", της αποπροσωποποίησης μιας κοινωνίας παραδομένης στην τυφλή συμβατικότητα, την ψυχική νέκρωση, την υποκρισία, την παθητικότητα και τη βία. Μέσα από αυτή τη γεμάτη τρομακτικό ρίγος ατμόσφαιρα, αναδύονται οι φιλοσοφικοί του στοχασμοί για την αποσάρθρωση του παραδοσιακού συστήματος αξιών, το αίσθημα της ματαιότητας και η πικρή επίγευση που αφήνει η ανατομική του διεργασία σε έναν κόσμο παραδομένο στην υπαρξιακή του μοναξιά και καταδικασμένο σε μια επικίνδυνη κρίση ταυτότητας.

Η διανομή για την περίοδο 2016-17 έχει αλλάξει. Η παρούσα κριτική αφορά τη διανομή της περιόδου 2015-16. 

Πέρα από την ομοιότητα της "Παρεξήγησης" με την "Έκπληξη" του Πολωνού Karol-Hubert Rostworowski, ο Albert Camus (1913-1960) καταφέρνει να συγκεράσει τις αριστοτελικές αρχές του δράματος με το στοιχείο του παραλόγου. Ένα παράλογο που δεν προσιδιάζει υφολογικά στα έργα του Μπέκετ και του Ιονέσκο αλλά που βρίσκεται σε αναφορά με τη φιλοσοφική θεώρηση της σχέσης του Ανθρώπου με τον Κόσμο του: Ούτε ο Άνθρωπος ούτε ο Κόσμος συνιστούν το παράλογο αλλά η μεταξύ τους συγκρουσιακή, ατελής σχέση. Μέσα σε αυτόν το σύνθετο Κόσμο το στοιχείο της διατράνωσης της ατομικής ταυτότητας, η κατά πρόσωπο δήλωση παρουσίας λειτουργεί διαλυτικά για το τραγικό στοιχείο. Ο τραγικός ήρωας (όπως ο Γιαν της "Παρεξήγησης") διαπράττει πάντα ένα μοιραίο λάθος, εδώ της ανειλικρίνειας. Ο Γιαν προσδοκά πολύ περισσότερα από τους άλλους -την αναγνώριση της ταυτότητάς του- τη στιγμή που όλα γύρω του είναι ένας κόσμος που καταρρέει μέσα στη δίνη των πολέμων και της δυστυχίας.

Θα περάσουν χρόνια έως ότου ο Brecht δώσει την τελική μορφή στο "Βίο του Γαλιλαίου". Από την πρώτη εκδοχή ως "Η γη γυρίζει" (1938), γραμμένη στη Δανία, μέχρι εκείνη που αποτέλεσε τον καρπό της συνεργασίας του με τον Charles Laughton για τις ανάγκες της αμερικάνικης παράστασης, την περίοδο της εξορίας στις Η.Π.Α, αλλά και μέχρι την τελική για το Berliner Ensemble το 1956, που δεν πρόλαβε να δει ολοκληρωμένη, ο "Βίος του Γαλιλαίου" σηματοδοτεί για την μπρεχτική δραματουργία μια ερευνητική διαδικασία διαρκείας πάνω σε ζητήματα πολιτικά, κοινωνικά και αισθητικά.

Αν η γαλλική δραματουργία ήταν ταυτισμένη με μια αίσθηση κοσμοπολιτισμού που ασκούσε διαχρονικά γοητεία στο κοινό, οι σύγχρονοι Γάλλοι συγγραφείς, όπως η Reza, γίνονται ανοιχτά πιο ακτινογραφικοί, αν όχι αποδομητικοί, βάζοντας το χέρι βαθειά στα απόκρυφα των κοινωνιών και των ψυχισμών και καταδεικνύοντας άλλους δρόμους παρατήρησης και κατανόησης του κόσμου των σχέσεων, των παραδοσιακών θεσμών αλλά και της ίδιας της ανθρώπινης φύσης.