MEDIA & ΤΕΧΝΗ

Ο Άρης Μπινιάρης διαχειρίζεται τις τραγωδίες με έναν προσωπικό τρόπο. Τόσο στις «Βάκχες» όσο και, τώρα, στον «Προμηθέα Δεσμώτη» οι σκηνοθεσίες του θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν περισσότερο μουσικοθεατρικές επιτελέσεις παρά τεθλασμένες εκδοχές παραδοσιακών φορμών. Σε κάθε περίπτωση, από τη στιγμή που το ηχητικό σκέλος των σκηνικών απόψεών του διαταράσσει σε μεγάλο βαθμό την αναλογικότητα των «κατά ποιόν» μερών της τραγωδίας, αυτό, από μόνο του, συνιστά μια τομή που, τουλάχιστον σε επίπεδο αναπαράστασης, οδηγεί σε άλλες ατραπούς.

Η σκηνική απόδοση των «Ιχνευτών» του Σοφοκλή από τον Μιχαήλ Μαρμαρινό πρόδιδε μια στόχευση ερευνητική. Κατ’αρχάς, η ενασχόληση με ένα έργο που δεν έχει σωθεί ατόφιο και από το οποίο δεν είναι γνωστό παρά μονάχα ένα τμήμα του, υποβάλλει τον δημιουργό στη διαδικασία να αφουγκραστεί τις άρρητες πτυχές του, πέρα από την ανάγκη του να προσδώσει μια σχετική αυτοτέλεια στο κειμενικό θραύσμα που καλείται να διαχειριστεί. Ακολούθως, το γεγονός ότι η γνώση μας για το σατυρικό δράμα είναι γενικά ελλιπής (που θα ήταν ακόμη περισσότερο εάν δεν υπήρχε ο ευριπιδικός «Κύκλωπας», κάποιοι στίχοι από την «Ars poetica» του Ορατίου και, ίσως ακόμα, ο Isaac Casaubonus) συνιστά από μόνο του ένα γριφώδες περιβάλλον για την οποιαδήποτε ανάπτυξη μιας αναπαραστατικής ιδέας.

Υπάρχει μια αντινομία ανάμεσα στο τι ακριβώς είναι οι ευριπιδικές «Βάκχες» και στο πώς, κατά καιρούς, διευθετούνται σκηνοθετικά. Πολλοί δημιουργοί, διαπνεόμενοι από αντισυμβατικές ιδέες, βλέπουν στο κύκνειο άσμα του αρχαίου τραγικού την ευκαιρία να περιγραφεί η μάχη ανάμεσα στον ορθολογισμό και στην έκρηξη της ελευθερίας που γεννούν οι φυσικοί νόμοι. Κινούμενοι, λοιπόν, προς αυτή την κατεύθυνση, υπερθεματίζουν ως προς τα αποτελέσματα της δράσης του θεού, αποσοβώντας, την ίδια στιγμή, αυτό καθαυτό το γεγονός της παρουσίας του, δηλαδή την ιδιότυπη διαδικασία Θεοφανείων. Προφανώς, λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Ευριπίδης πραγματεύεται περισσότερο τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων παρά τις σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και θεών, καταλήγουν στο ότι ο Διόνυσος είναι περισσότερο όχημα και εργαλείο άσκησης θεατρικότητας παρά κεντρικός πυρήνας, απλά και μόνο ως εμφάνιση.

Αναφερόμενος στον «Ορέστη» του Ευριπίδη (408) στην περίφημη «Παγκόσμια Ιστορία» του για το Θέατρο ο έγκριτος Βρετανός θεωρητικός Αλαρντάϊς Νίκολ αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ολωσδιόλου αβέβαιο είναι το τι επιζητεί ο Ευριπίδης εδώ». Στο βαθμό που δεχόμαστε να συμμεριστούμε αυτή τη θέση, είναι εύλογο να γεννηθούν ερωτήματα για το ποιο μπορεί να είναι το όραμα μιας σύγχρονης σκηνικής ανασύστασης αυτού του όψιμου έργου του αρχαίου ποιητή.

Μια πρώτη σκηνοθετική κάθοδος στο αρχαίο θέατρο του Ασκληπιείου με την τραγωδία «Ιφιγένεια η εν Ταύροις», χωρίς να θεωρείται εύκολη επιλογή, δεν παύει να είναι μια επιλογή λογικά προτεραιοποιημένη. Και αυτό γιατί, ενώ στο συγκεκριμένο δράμα, όπως και στον «Ορέστη», ο Ευριπίδης πλειοδοτεί ως προς το στοιχείο του μύθου (καθώς σπεύδει να συμπληρώσει την προηγούμενη ενασχόληση με αυτόν άλλων ποιητών, και ιδίως του Αισχύλου), εμφανίζοντας μάλιστα την περίφημη εργαλειοθήκη του και τη νεωτερική υφολογία του αναφορικά με τη διαγραφή των ηρώων στον υψηλότερο βαθμό αρτίωσής τους, δεν δίνει τροφή σε περίπλοκες οντολογικές, θεολογικές, ψυχαναλυτικές και λοιπές προσεγγίσεις, που αναμφίβολα συνοδεύουν άλλα έργα του, όπως, για παράδειγμα, την «Μήδεια» ή τις «Βάκχες».